Paranın Bir de
Görünmez Fiyatı Var
Bir ev aldığında ödediğin rakam, o evin gerçek maliyeti değildir.
Çoğumuz alışveriş yaparken tek bir soruyu sorarız: “Bu kadar param var mı?” Oysa asıl soru şu olmalıdır: “Bu parayı buraya bağlamak ne kadara mal olur?”
İşte burada devreye fırsat maliyeti giriyor. Ekonomistlerin onlarca yıldır bildiği, ama çoğu insanın ev alırken, araba satın alırken ya da birikimini harcama kararı verirken hiç düşünmediği bir kavram.
Diyelim ki 5.000.000 ₺ birikimin var ve yıllık %43 faizle mevduatta. Bu para her ay sessiz sedasız çalışıyor; faiz üstüne faiz ekleyerek büyüyor.
Üç yıl sonunda, hiçbir şey yapmasan, o 5 milyon yaklaşık 19 milyona dönmüş olacak.
Şimdi bu birikimden para çekip bir gayrimenkul aldığını düşün. Ödediğin tutar 5 milyon. Ama gerçek maliyet 5 milyon değil — o paranın kazanmayı bıraktığı faiz de dahil edilince rakam çok daha yükseğe çıkıyor.
Bu farka fırsat maliyeti diyoruz. Kullandığın paranın değil, vazgeçtiğin kazancın bedeli.
Eğer aldığın varlık — gayrimenkul, araç, altın, her neyse — dönem sonunda bu “gerçek maliyetin” altında kalıyorsa, aslında para kaybetmişsindir. Banka hesabında otururken kazanacağı getirinin altında bir değer yaratmışsındır.
Bu kötü bir yatırım yapmak demek değil. Bazen bir evi kira geliri için alırsın, bazen oturmak için; hesapta görünmeyen ama gerçek olan bir kazanım söz konusu olabilir. Ama gözlerin açık olsun:
O varlık, sana maliyetinin tamamını — hem ödediğin tutarı hem de kaçırdığın faizi — geri vermek zorunda.
Başlangıç sermayeni, faiz oranını ve satın aldığın varlığın ödeme planını giriyorsun. Araç sana şunu söylüyor:
“Bu gayrimenkul 36 ay sonunda en az X lira değerinde olmalı ki bu alım finansal olarak mantıklı olsun.”
Eğer o rakama ulaşacağını düşünüyorsan, al. Düşünmüyorsan, paranı çalıştırmaya devam et.
Birikimi Harcamanın
Gerçek Maliyeti
Mevduatından para çekerek yaptığın yatırımın fırsat maliyetini hesapla. Varlığın kaç liraya “gerçekten” mal olduğunu gör.
Hangi dönemde ne kadar ödeme yaptığını gir. Peşin, kaparo + bakiye, taksit — fark etmez; her ödemeyi ayrı satır olarak ekle.
Önemli not: Bu hesap bilgi amaçlıdır. Yatırım kararları için mali müşavirinize danışınız.