Bir firmaya borç vermeden önce — ister banka kredi yetkilisi, ister yatırımcı, ister tedarikçi olun — aklınızda tek bir soru vardır: “Bu firma borcunu ödeyebilir mi?”

Kredi derecelendirmesi, bu soruyu sistematik biçimde yanıtlamak için kullanılan bir puanlama yöntemidir. Tıpkı sınav notunun öğrencinin bilgisini özetlemesi gibi, bir firmanın kredi notu da o firmanın mali gücünü ve riskini tek bir harf ile ifade eder.

Bu araç, bir firmanın 9 sayısal (finansal) göstergesini ve 7 niteliksel (yönetsel) değerlendirmesini birleştirerek 0–100 arası bir puan ve buna karşılık gelen bir harf notu hesaplar.

Her göstergeye farklı bir ağırlık (%) atanmıştır. Bu ağırlık, göstergenin final skora katkı payını belirler. Örneğin Net Borç/EBITDA %15 ağırlık taşırken Asit-Test Oranı %5 taşır; yani borçluluk oranındaki kötü bir değer, likidite oranından 3 kat daha fazla puanı etkiler.

Firmanın toplam net satışlarının bir önceki yıla göre yüzde kaç arttığını (ya da azaldığını) gösterir.

EBITDA, “faiz, vergi ve amortisman öncesi kâr” demektir. Daha sade anlatımla: firmanın esas işinden ne kadar kazandığı — henüz bankaya faiz ödemeden, devlete vergi vermeden ve ekipman yıpranma giderleri düşülmeden önceki kazanç.

EBITDA Marjı ise bu kazancın satışlara oranıdır. “Her 100 TL satıştan kaç TL gerçek kazanç elde ediyorum?” sorusunu yanıtlar.

Tüm giderler, faizler ve vergiler ödendikten sonra firmada gerçekte ne kadar para kaldığını gösterir. “Her 100 TL satıştan cebimde kalan net para” şeklinde düşünün.

Gelir tablosunun son satırında “Dönem Net Kârı” ya da “Net Kâr/Zarar” olarak yazılır. Negatifse zarar var demektir; eksi değer girebilirsiniz.

Firmanın faiz ödemelerini kendi kazancıyla kaç kez karşılayabildiğini gösterir. Kredi analistlerinin ilk baktığı göstergelerden biridir.

Oran 4x ise firma, faiz giderinin 4 katını faaliyet kârından üretiyor demektir. Bu güvenli bir tampon bölgedir. Oran 1x’e yaklaşırsa firma zorlanmaya başlar.

Serbest Nakit Akışı (FCF), firmanın tüm yatırım harcamalarını yaptıktan sonra cebinde kalan nakittir. Bu para; borç ödemek, büyümek veya ortaklara dağıtmak için kullanılabilir.

“Firma mevcut kazancıyla kaç yılda borcunu öder?” sorusunu yanıtlar. Bankalar ve yatırımcılar tarafından en sık kullanılan borçluluk göstergesidir.

Net Borç = Toplam krediler − Elde bulunan nakit. Yani nakdi borçtan düşüyoruz, geriye “gerçek borç yükü” kalıyor.

Firmanın varlıklarının ne kadarını kendi öz kaynağıyla finanse ettiğini gösterir. Yüksek özkaynak oranı, firmayı dış finansmana daha az bağımlı kılar ve kriz dönemlerinde tampon görevi görür.

Firmanın 1 yıl içinde ödenmesi gereken borçları için ne kadar dönen varlığı (nakit, alacaklar, stoklar) olduğunu gösterir.

Cari orandan daha katı bir testtir. Stokları dışarıda bırakır — çünkü stokların nakde dönmesi zaman alır. “Satışlar dursa bile kısa vadeli borçları ödeyebilir miyiz?” sorusunu yanıtlar.

1–5 Puanlama Sistemi Nasıl Çalışır?

Firmanın faaliyet gösterdiği pazardaki konumunu değerlendirin.

• 1 — Çok Zayıf: Sektörde küçük, kolaylıkla ikame edilebilir bir oyuncu.
• 2 — Zayıf: Rekabette zorlanıyor, pazar payı küçük, fiyat belirleyici gücü yok.
• 3 — Orta: Sektörde bilinen ama lider olmayan orta ölçekli bir firma.
• 4 — Güçlü: Tanınan marka veya niş pazarda güçlü konum sahibi.
• 5 — Çok Güçlü: Sektör lideri veya belirleyici oyuncu, fiyatlandırma gücü yüksek.

Tek bir ürüne ya da tek bir büyük müşteriye bağımlı firmalar çok kırılgandır. O müşteri giderse ne olur?

• 1: Tek ürün, tek müşteri — gelirin tamamı tek kaynaktan geliyor.
• 2: Az sayıda ürün/müşteri, en büyük müşteri gelirin %50’sinden fazlası.
• 3: Birkaç ürün kategorisi, müşteri tabanı makul düzeyde dağınık.
• 4: Çeşitli ürün/hizmet portföyü, geniş müşteri tabanı.
• 5: Hiçbir müşteri tek başına gelirin %10’undan fazlasını oluşturmuyor.

İyi yönetilen bir firma bile çöküş halindeki bir sektörde zorlanır. Sektörünüzün 3–5 yıllık görünümünü değerlendirin.

• 1: Sektör yapısal olarak küçülüyor (örn: geleneksel gazete baskısı, kağıt sektörü).
• 2: Büyüme yavaş, rekabet şiddetli, dijital tehditler var.
• 3: Ekonomiyle paralel büyüme, nötr görünüm.
• 4: Sektör büyüyor, talep güçlü, düzenleyici ortam destekleyici.
• 5: Yüksek büyüme sektörü (teknoloji, sağlık, yenilenebilir enerji gibi).

Üst yönetimin sektör deneyimi, geçmişteki başarıları ve gelecek stratejisi ne kadar güçlü?

• 1: Deneyimsiz, sık değişen yönetim, net strateji yok.
• 3: Orta düzey deneyim, genel bir strateji var ama keskin değil.
• 5: Sektörde tanınan, kanıtlanmış başarıları olan, net vizyonlu liderlik ekibi.

Yönetimin borçlanma, temettü ve yatırım kararlarında ne kadar tutarlı olduğunu değerlendirin. “Para kazanınca harcıyor mu, biriktirebiliyor mu?”

• 1 (Agresif): Aşırı borçlanma, tutarsız kararlar, kısa vadeli düşünce hakimiyeti.
• 3 (Orta): Makul borç politikası, büyük sapma yok.
• 5 (Disiplinli): Açık borçlanma hedefleri, uzun vadeli düşünce, finansal tamponlar koruluyor.

Kurumsal yönetişim, bir firmanın nasıl yönetildiği, denetlendiği ve hesap verdiği sistemin bütünüdür. Şeffaflık, bağımsız denetim, paydaş hakları bu kavramın içindedir.

• 1: Şeffaf olmayan yapı, bağımsız denetim yok, tüm kararlar tek elden alınıyor.
• 3: Bağımsız denetim var, temel raporlama yapılıyor.
• 5: Uluslararası standartlarda raporlama, bağımsız yönetim kurulu üyeleri, güçlü paydaş diyalogu.

ESG Nedir?

ESG, üç İngilizce kelimenin baş harflerinden oluşur:

• E – Environmental (Çevre): Firma çevreye ne kadar duyarlı? Karbon salımı, enerji verimliliği, atık yönetimi.
• S – Social (Sosyal): Çalışanlara nasıl davranıyor? İş güvenliği, topluma katkı, çeşitlilik politikaları.
• G – Governance (Yönetişim): Şirket şeffaf ve hesap verebilir mi? (Bölüm E ile örtüşür, daha geniş kapsamlıdır.)

Puanlama Rehberi

• 1: Çevre mevzuatına uyumsuzluk, çalışan hakları ihlalleri, şeffaflık neredeyse sıfır.
• 2: Yasal asgari gereklilikleri karşılıyor, aktif ESG politikası yok.
• 3: Çevre ve sosyal konularda farkındalık var, bazı uygulamalar hayata geçirilmiş.
• 4: Yazılı ESG politikası var, karbon ayak izi ölçülüyor, çalışan memnuniyetine yatırım yapılıyor.
• 5: Sürdürülebilirlik raporu yayımlanıyor, sertifikalı yeşil enerji kullanılıyor, ESG hedeflerine kilitlenmiş yönetim var.